POM3

blog

blog

WOORDENGOOCHELAAR VAN HET PARKTHEATER

Tot ze een ultieme beslissing moeten nemen. In Ibsens prachtige verhaal is de ongelukkige Ellida getrouwd met een oude arts die haar niet kan bereiken. Ze houdt enorm van de zee. Die liefde voor de zee komt niet zomaar uit de lucht vallen. Ooit had ze een mystieke ontmoeting met een Amerikaanse zeeman. En die ontmoeting is ze nooit vergeten.

Gekuch

De zeeman is Pierre Bokma. Het duurt tergend lang voordat hij op het toneel verschijnt. Het gekuch en geproest waart als een kapotte slinger door de zaal. Aan het stuk ligt het zeker niet. Waar blijft die mysterieuze minnaar toch? Intussen gieren de hormonen door Ellida's lichaam en maakt zij ons deelgenoot van haar verlangen naar een ander leven.

Het gehoest stopt abrupt. De spanning in de zaal is om te snijden. Zonder ook maar iets te horen verschijnt de zeeman, uit het niets. Als door een magneet getrokken loopt hij zijn geliefde tegemoet. De zeeman komt Ellida halen. Hij reikt zijn hand naar haar uit en samen lopen ze weg, de passie tegemoet.

Sneeuwdeken

Het moment waarop Pierre Bokma op het toneel verschijnt is onvergetelijk. Zonder ook maar één woord te zeggen weet hij een langdurige stilte in de zaal teweeg te brengen. Een stilte als op een met een sneeuwdeken bedekte winterochtend. Dat is knap. Stilte is op zo'n moment een krachtigere drager van aanwezigheid dan woorden. Alle ogen en aandacht zijn op de zeeman gericht. De andere acteurs op het podium lijken te zijn verdwenen. Dit moment temt hoestprikkels en stokt ademhalingen. Zo'n moment maakt een toneelbeleving bijzonder. Een collectieve raakbeleving. Puur toneelgeluk.

Snoepje

Iedereen in de zaal is bevangen door de magische ontmoeting tussen de zeeman en Ellina.

Behalve mijn buurman.

Even terug naar het moment dat de zeeman zijn hand uitreikt naar Ellida. Op dat ogenblik haalt mijn buurman een snoepje uit zijn broekzak. Het geritsel van het uitpakken duurt oneindig lang. Hij draait het snoepje eindeloos rond om het papieren startpunt te vinden. Ik ben opgelucht als hij het dan eindelijk in zijn mond stopt. Maar dan is het nog niet afgelopen. Hij sabbelt en smakt er op los. Mijn elektrificerende moment is naar de gallemiezen.

Invloed

Gelukkig heb ik er na afloop met mijn vrienden nog hartelijk om kunnen lachen. Het relativeerde de treurigheid van Ibsens toneelstuk. En door het gelach verdween mijn ergernis over mijn buurman als sneeuw voor de zon. Lachen is heerlijk.

Hoe groot is de invloed op de totaalbeleving van de voorstelling van degene die naast je zit? Is je buurman of buurvrouw in staat je avond te bederven? Kan hij of zij de avond ook leuker maken dan hij al is?

Tijdens een voorstelling van een bekende cabaretier - als ik me niet vergis was het Bert Visscher - was dat het geval. Ik had al enkele keren tranen met tuiten gelachen om zijn grappen. Mijn buurvrouw was op een bepaald moment verstrikt geraakt in de slappe lach. Waardoor ik nog meer tranen met tuiten lachte. Ze gierde, huilde, proestte, ze kreeg bijna geen lucht meer. De cabaretier kreeg lucht van de geluiden van mijn buurvrouw en deed er nog een grap bovenop. Hup, weer een lachsalvo. Puur cabaretgeluk.

Spiegelneuronen

Positieve emoties zijn aanstekelijk, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Je hoeft niet eens zo'n vreselijk goede grap te maken om een hele groep mensen aan het lachen te krijgen. Als je er maar eentje aan het schateren krijgt, dan volgt de rest vanzelf.

Iemands mondhoeken gaan automatisch omhoog bij het kijken naar een persoon die lacht. De veroorzakers zijn hersencellen met de toepasselijke naam spiegelneuronen. Die zorgen ervoor dat we elkaar imiteren. De onderzoekers denken dat deze drang tot imiteren kenmerkend is voor groepsgedrag. Het imiteren vergemakkelijkt namelijk de sociale interactie en schept een band.

Gezond

Je lacht niet alleen omdat je blij bent, je wordt ook blij omdat je lacht. Als we lachen maken we hormonen aan waarvan we een fijn gevoel krijgen. Tegelijkertijd zorgen deze hormonen ervoor dat ons lichaam stresshormonen opruimt. Humor is een krachtige emotie.

Humor is niet alleen die (slappe) lach. Een mildere variant, de glimlach, kan drempels wegnemen tussen mensen. Want wat de zon doet voor bloemen, doet een glimlach voor mensen. Het geeft lucht, het relativeert, het breekt het ijs tussen u en mij, het werkt stressverlagend. Je wordt er creatief van en soms floepen er zomaar nieuwe inzichten door naar boven. Lachen is aantoonbaar gezond.

Shakespeare

Dat lachen gezond is, wist Shakespeare natuurlijk al lang. “Stel je in op de vrolijkheid, die duizend kwaden weert en het leven verlengt.”

Zou Henrik Ibsen het ook geweten hebben? Voor deze pionier van de maatschappijkritiek was vrolijkheid en lachen - in zijn 25 toneelstukken althans - in ieder geval niet iets waar hij veel mee op had. Voor humor was geen plek in zijn realistische drama's. Hoewel een stevige lach zijn ploeterende individuen goed had gedaan.

Zou het de vluchtende Ellida zijn gelukt om haar ongeluk van zich af te lachen? Met de passie tussen haar en de zeeman zat het wel goed. Hopelijk met de humor ook, en hebben ze samen over de grond gerold van het lachen. Puur levensgeluk.

Loes

Stel je in op de vrolijkheid,

die duizend kwaden weert

en het leven verlengt

“Is de hele stad verkouden soms?”, hoor ik een van Nederlands beste acteurs schmieren in de artiestenfoyer. Als een volleerd cabaretier krijgt de acteur zijn collega-acteurs in de pauze aan het lachen met zijn gespot, geprik en gegrap.

Het geeft even wat lucht tijdens mijn bezoek aan het toneelstuk 'De Vrouw van de Zee' van Henrik Ibsen, dat ik jaren geleden zag. Het stuk is tragisch en beklemmend. De Noorse schrijver wist als geen ander vrouwelijke personages in zichzelf op te sluiten. LEES VERDER

De blog van Loes

10